» Cila ėshtė miqėsia sot?
Fri 09 Feb 2018, 19:49 nga edvini084

» Dua te Them..
Thu 08 Feb 2018, 21:37 nga edvini084

» Nese Sonte Ndihesh Vetem...
Thu 08 Feb 2018, 20:56 nga edvini084

» Njė Ditė ...
Sun 04 Feb 2018, 23:20 nga Dardania

» Opinioni juaj per anetarin/ anetaren
Sun 04 Feb 2018, 23:19 nga Dardania

» A ka delja ose dhija dhembet e pare siper ?
Wed 31 Jan 2018, 19:25 nga edvini084

10 pėrdorues nė linjė: 0 anėtarė 0 tė fshehur 10 vizitorė :: 1 Bot

Asnjė

Shiqo lokacionet nė hartė


Numri Rekord i pėrdoruesve nė linjė ishte 484 mė Sun 08 Mar 2015, 12:48
Forumi ka 2900 anėtarė tė regjistruar
Anėtari mė i ri EriAjv

Anėtarėt e kėtij forumi kanė postuar 154077 artikuj v 4863 temat


Naki (9126)
 
Geri (7161)
 
lolita (6766)
 
Annika (6751)
 
Kle@Love (6659)
 
Voglushja (4385)
 
Interesant (4173)
 
Arjana (3724)
 
albi (3377)
 
Adisa (3282)
 


KĖNGĖT EBILBILIT JANĖ KĖNGĖ TĖ ATDHEUT

Shko poshtė

KĖNGĖT EBILBILIT JANĖ KĖNGĖ TĖ ATDHEUT

Mesazh nga shaban cakolli prej Wed 14 Jan 2009, 11:35

KĖNGĖT E BILBILIT – JANĖ KĖNGĖT E ATDHEUT

Nė thesarin e kėngėve tona popullore, tė cilat rreshtohen nė ciklin e kėngėve lirike tė dashurisė , e qė nė fakt , pėrmes figurave tė fuqishme artistike i kėndojnė dashurisė ndaj atdheut, dashurisė ndaj lirisė, urrejtjes ndaj pushtuesit dhe robėrisė – folklori ynė tradicional muzikor ka njė bagazh tė madh kėngėsh tė krijuara nė kėtė frymė .

Karakteristikė e veēantė e figurave dhe sinonimeve artistike tė kėtyre kėngėve janė: bilbili, pranvera , kafazi , dimri, lulet...etj.

Gjithandej ku pėrdoret nocioni “Bilbil” , ėshtė figurė simbolike qė i atribuohet Atdheut. Nocioni “Pranverė”, ėshtė simbolikė qė i atribuohet Lirisė. Figura e “Kafazit” , ėshtė sinonim i “Burgut”, kurse “Dimri” ėshtė sinonim i robėrisė sė rėndė . Nocioni “Lule”ėshtė sinonim i bijve dhe bijave tė Atdheut, por edhe i tė gjitha begative e tė mirave qė i ka nė gjirin e vet Atdheu ynė .

Po qe se i analizojmė mirė tekstet dhe meloditė e kėngėve tė kėtilla , do tė vijmė nė pėrfundim se nė krijimin e kėtyre kėngėve , kanė pasur gisht mjeshtrit e mėdhenj tė poetikės , por edhe mjeshtrit e mėdhenj tė kompozimit muzikor , nga se nė kėngėt e kėtilla hasim nė njė poetikė shumė tė fuqishme artistike dhe nė melodi shumė tė zhvilluara e tė shoqėruara me ritmet mė karakteristike tė traditės sonė muzikore.

Thjeshtė, fitohet bindja se kėto kėngė nuk kanė mundur qė tė krijohen nga krijuesit e thjeshtė laik, tė cilėt nuk njohin shkrim- lexim dhe qė nuk i njohin bazat elementare tė muzikės dhe kompozimit .

Nė studimet dhe analizat tona tė mėhershme , kemi shkruar gjerėsisht pėr disa kėngė tė kėtij zhanri , tė cilat nė folklorin tonė tradicional , radhiten ndėr perlat mė tė bukura tė kėngėve tona popullore , si qė janė kėngėt shkodrane:”Mblidhen lulet nė nji dovlet “ dhe “ O bylbyl , o i bukri i shpendve” , qė janė kėngė tė krijuara nė traditėn qytetare shkodrane , por kėngė me karakter tė kėtillė ka edhe nė qytetet dhe krahinat tjera shqiptare.

Kėsaj radhe do t’ i marrim nė shqyrtim dhe analiza dy kėngė tė kėsaj kategorie , tė cilat janė krijuar , kėnduar e kultivuar kudo nėpėr qytetet dhe krahinat e Kosovės , por edhe nė Maqedoni .

Kėnga e parė , titullohet :”N’ agim herėt kur u ēova “, qė ėshtė njė kėngė me karakter qytetar , e cila sipas tė gjitha gjasave , do tė jetė krijuar nė Gjakovė , ose eventualisht nė Prizren !

Kjo kėngė shumė shpejtė ka depėrtuar nėpėr tė gjitha qytetet dhe krahinat shqiptare , si nė vendet urbane , ashtu edhe nė ato rurale.

Ėshtė njė kėngė qė kėndohet me dashuri dhe afsh shpirtėror , si me pėrcjellje tė orkestrinave me instrumente muzikore tė fabrikuara, si me pėrcjellje tė instrumenteve autoktone shqiptare nga ana e grupeve dhe individėve rapsodik.

Edhe teksti poetik i kėsaj kėnge , fund e krye i pėrkushtohet “Bilbilit”, pra Atdheut dhe vuajtjeve tė tij shpirtėrore.

Bilbili (Atdheu) , njė ditė do tė zgjohet nga gjumi herėt nė mėngjes , pėr t’ i kėnduar kėngėt e tij , qė e mundojnė nė shpirt, si zakonisht . Por , nė atė mėngjes ishte shumė i pikėlluar nga vuajtjet shpirtėrore , nga tė cilat nė vend tė kėngės – i kishin shpėrthyer lotėt dhe vaji . Malli dhe nostalgjia e madhe qė e kishte kapluar thellė nė shpirt, Bilbilin (Atdheun) , ishte habitur dhe mendonte se po binte shi , duke mos e ditur se ata ishin lotėt dhe vaji i tij:

Oh, n’ agim, o, herėt, kur u ēova ,

Oh, mu pėrga se binte shi !

Ēova kryet e shikjova –

Ata ishin lot’t e mi !

Aman, aman,

Ata ishin lot’t e mi !

Vuajtjet e rėnda tė robėrisė , kanė zėnė ndryshkė nė zemrėn e Atdheut (Bilbilit), i cili i ka humbur tė gjitha shpresat dhe nuk dihet se kur do tė shohė dritėn as diellin e Lirisė !

Nga kėto vuajtje , Atdheu (Bilbili) rėnkon, qanė e vajton . Por, mjerisht, askush nuk ia di hallet , se ai kėrkon Liri:

Oh, zemra ime, ndryshk, o, ka zan-e,

Oh, nuk do t’ shoh ma dritė , as diell !

Nji bylbyl , more, qi po vajton-e ,

S’ ja din kush hallin e tij !

Aman, aman,

S’ ja din kush hallin e tij !

Bilbili (Atdheu) , vajton pėr fatin e vendit tė vet, tė cilit ēdo ditė e mė shumė po i kanosej rreziku , shfarosja , pėrndjekja e bijve tė tij , nga ēerdhet e lindjes dhe trojet e tyre stėrgjyshore !

Bijtė e Atdheut , nuk do tė dėshironin me asnjė kusht qė t’ i braktisin vatrat (ēerdhet) e tyre dhe t’ i lėnė tė shkreta , nga se askund tjetėr nė botė , nuk do ta gjejnė qetėsinė dhe rehatinė e tyre shpirtėrore!

Pra, ata nuk do ta lėshonin kurrė me dėshirė Atdheun e tyre, edhe atėherė kur nuk do tė ketė bukė tė mjaftueshme pėr ushqim, edhe nė mos pastė aty as dushk, as barė:

Oh, bylbyli e vajton ēerdhen e vet ,

Oh, mu n’ at pyll, ku ka le s’ pari !

S’ don me e lanė, ai, shkret vendin e vet-e,

Po mos pastė aty, dushk, as bari !

Aman, aman,

Po mos pastė aty , dushk as bari !

Gėzimi, lumturia , hareja e pėrqafojnė njeriun vetėm nė vendin e vet .Aty ku ka lind sė pari . Aty ku ka mėsuar gjuhėn e nėnės . Aty ku ka mėsuar lojėrat e para tė fėmijėrisė sė tij.

Njeriu, vetėm nė ēerdhen e vet: shtėpi, vendlindje, nė atdheun e tij , jeton i lumtur dhe i gėzuar. Por, pėr tė jetuar i lumtur , patjetėr i duhet LIRIA !

Vetėm nė atdheun e lirė , rrahjet e zemrės janė tė gėzueshme dhe vetėm aty jeta e njeriut ka kuptim ! Vetėm aty, njeriu mund tė prehet i qetė nė amshim:

Oh, aty asht gėzimi i ri –e ,

Oh, ku ka t’ mira, o, pėrgjithmonė !

N’ ēerdhe t’ vetė, ai don liri-e ,

Aty zemra i pushon !

Aman, aman,

Aty zemra i pushon !

Nė strofėn fijuese tė kėsaj kėnge, krijuesi anonim popullor, pėrmes figurės sė “Zemrės” e identifikon Atdheun e tij .

Atdheu, bėnė pėrpjekje dhe sakrifica tė mėdha pėr t’ u ēliruar njėherė e pėrgjithmonė nga robėria .

Atdheu e do lirinė e plotė, ku mund tė flitet lirshėm shqip (gjuhėn e nėnės) , e jo tė komunikojė me gjuhėt tjera tė sundimtarėve dhe okupatorėve tė huaj:

“Oh, mori zemėr, je hyqmet-e,

Oh, gjithė po lypė, ti, me u liru’ !

Zemra e don gjuhėn e vet-e ,

Me kanė t’ lirė me bisedu’ !

Aman, aman,

Me kanė t’ lirė me bisedu’!

Gjeniu popullor – krijuesi anonim i kėsaj kėnge, do t’ i jap fuqi edhe mė tė madhe artistike , kėsaj kėnge, duke e pėrfunduar me njė refren, i cili ndryshon nga vargjet e strofave tjera , nga melodia dhe ritmi paraprak, duke iu drejtuar Atdheut (Bilbilit), tė cilit edhe pse nuk i shterojnė dhe nuk i terėn sytė kurrė prej lotėve – ai prapė se prapė, nuk do t’i humbas shpresat, nuk do ta humbas optimizmin dhe nuk do ta ndalojė kėngėn e tij, duke kėnduar edhe nė therė (robėri)!

Atdheu i robėruar nga therėt (robėruesit, pushtuesit, sundimtarėt e huaj) , qanė, vajton, derdhė lot pa pushuar, por asnjėherė nuk heq dorė nga pėrpjekjet pėr t’ u ēliruar nga robėria:

Ani, ē’ ki bylbyl, qi knon n’atė therrė –

Sytė e tu, kurrė pa t’ u terė?!

Krijuesi anonim popullor, nuk do ta pėrfundojė kėngėn, pa e pyetur Atdheun (Bilbilin), se a do tė ketė ndonjė shpresė se do tė vjen Liria (Pranvera) ndonjėherė edhe pėr ne – kur edhe ne, do tė jemi tė lirė dhe do tė kėndojmė tė lirė, sikur tė gjithė popujt tjerė tė botės sė civilizuar:

Ani, a e kije kund ndoj shpresė,

Qi na knon najherė n’ pranverė,

Ah, najherė n’ pranverė?!

Njėra ndėr kėngėt mė tė ndjeshme dhe mė tė fuqishme artistike, tė kėsaj natyre, ėshtė krijuar , kėnduar dhe kultivuar nė rrethin e qytetit tė Kumanovės (Maqedoni).

Kėnga mbanė titullin:”O ē’ ki bylbyl?” dhe e ka kėnduar mė sė shumti kėngėtari i ndjerė kumanovarė:Ismet Vejseli, i cili ka qenė njėri ndėr kėngėtarėt e parė popullor shqiptarė tė Radio Shkupit dhe Radio Prishtinės.

Vet titulli i kėsaj kėnge, qė fillon me pyetjen :”O ē’ ki bylbyl?”, na tregon se kėngėtari krijues anonim popullor, nėn kushtet e rėnda tė okupimit, gjen forcė dhe guxim, qė t’ i drejtohet Atdheut (Bilbilit) dhe ta pyes pėr vuajtjet dhe hallet, me tė cilat pėrballet shekuj me radhė, nga shtypjet dhe nėpėrkėmbjet e okupatorėve tė ndryshėm.

Krijuesi popullor , pėrmes figurave bindėse nga jeta e pėrditshme , do t’ a pyes Bilbilin (Atdheun): “Pėrse tė janė zbardhur flokėt?!”, nga se dihet mirėfilli se njerėzve tė vuajtur e tė shtypur, mė shpejt iu zbardhen flokėt !

Ndėrsa , Bilbili (Atdheu), do t’ i pėrgjigjet se flokėt i janė zbardhur duke qarė natė e ditė pėr hallet dhe vuajtjet me tė cilat po pėrballen bijtė e tij tė robėruar !

O, ē’ ki bylbyl, more, qi tu kanė zbardhė flokėt?

-More, natė e ditė, o, vėlla bre, tuj qajtė shokėt !

Nė pyetjen e krijuesit anonim popullor, drejtuar Bilbilit (Atdheut), se pėrse iu kanė shteruar sytė? Bilbili (Atdheu) , do t’ i pėrgjigjet, se sytė iu kanė shteruar duke qarė pėr fatin e tė rinjve shqiptarė, tė cilėt rriten nė mjerim, robėrim, vuajtje, skamje, persekutime, burgosje, pa liri, pa atdhe, pa shkollim dhe pa kurrfarė gėzimesh nė jetėn e tyre:

O, ē’ki bylbyl, more, qi tu kanė shterrė syt-e?

-More, natė e ditė, o, vėlla bre, tuj qajtė t’ rijt-e!

Pėrmes figurave logjike, krijuesi sėrish do ta pyet Bilbiln (Atdheun) e tij, se pėr ēfarė arsyeje i janė zbardhur pendlat, qė ėshtė figurė simbolike e cila shprehė lodhjet e mėdha dhe shpenzimin e fuqisė fizike , nė kėrkim tė njė jete mė tė mirė.

Pėrgjigja e kėsaj pyetja, nga ana e Bilbilit (Atdheut), do tė jetė ajo, se deri tek shpenzimi i fuqisė, lodhja dhe molisja e tij, ka ardhur nga pėrpjekjet e vazhdueshme tė tij, pėr t’ ua qarė hallet, vuajtjet dhe aspiratat e pashtershme pėr lirinė e popullit tė vet nė trojet e veta etnike!

Kėtu, mbase autori anonim, aludon tek pėrpjekjet diplomatike tė atdhetarėve tanė, mes diplomacive tė fuqive tjera shtetėrore, pėr tė siguruar lirinė, pavarėsinė dhe sovranitetin e vendit (Atdheut).

O, ē’ ki bylbyl, more, qi tu kanė zbardhė pendlat?

-More, natė e ditė, o, vėlla bre, tuj qajtė dertat!

Nė vazhdim tė kėngės, krijuesi anonim popullor, do tė shprehė dufin dhe dėshpėrimin e Bilbilit (Atdheut) tė robėruar, i cili shprehet i habitur qė pas tė gjitha pėrpjekjeve, sakrificave dhe bisedave me vendet mike, pėr t’ i ardhur nė ndihmė e pėrkrahje, deri tek pavarėsia dhe liria, nuk u gjend askund ndonjė vend mik, apo fuqi botėrore qė t’ i dalė nė ndihmė pėr ta fituar lirinė, pavarėsinė dhe sovranitetin e kėrkuar, pėr tė shpėtuar kėtė popull nga robėria dhe pėr t’ ia hapur dyert drejt vendeve tė civilizuara dhe demokratike!

- O, si s’ mu gjet, more, kund, ndoj shok njiher-e ,

More, me ma ēelė, o, vėlla bre, mu’ kėtė der-e?!

Dėshirėn dhe etjen e madhe pėr liri , Bilbili (Atdheu) do ta shprehte pėrmes kėngės sė tij , qoftė edhe nė therėt e veta , ku po tė ishte i lirė, aty edhe dimri do t’ i bėhej verė !

Por, jo vetėm me kaq. Bilbili (Atdheu) po ta kishte lirinė e tij tė plotė , edhe po tė jetonte nėn kushtet mė tė rėnda , tė cilat i krahason me jetėn nėn thera, do tė jetonte i lumtur dhe i gėzuar !

Po ta kishte lirinė aq tė shtrenjtė, Bilbili (Atdheu) do ta shporrte njėherė e pėrgjithmonė “Dimrin” (Robėrinė e gjatė e tė rėndė) dhe jeta e tij, gjithmonė do tė bėhej “Verė”! Pra, do tė lulėzonte liria , ngrohtėsia, dashuria , gjallėria , gėzimi dhe progresi njerėzor !

-O, t’ dal e t’ knoj edhe ‘i herė n’ qatė therr-e,

More, dimenin, o, vėlla bre, ta baj ver-e !


Gjilan, mė 12. 01. 2009. Demir KRASNIQI
avatar
shaban cakolli

Shteti : Gjermani
Postime : 2762
Kyējet nė forum : 13785
Regjistruar mė : 11/06/2007

Mbrapsht nė krye Shko poshtė

Mbrapsht nė krye


 
Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi